Lepka podłoga, szklany sufit i ściany – o systemowych przeszkodach w karierze kobiet

24.03.2026 r. | Bożena Uścińska

– Danusiu, usiądź! – mówisz tak głośno, że twoja siostra najpierw cię uspokaja, a dopiero po chwili pyta o powód ekscytacji.

– Uwierzysz? Ania będzie szefową działu produkcji! Bałam się, że już nigdy nie zdobędzie tego stanowiska.

– Przyznaję, jestem zaskoczona – słyszysz w odpowiedzi. – Dlaczego wcześniej odrzucali jej kandydaturę?

– Pewnie dlatego, że jest kobietą – mówisz z westchnieniem. – Zamiast Ani wybierali mężczyzn. Najpierw był ten młokos inżynier, Ziółkowski. Jego strategia rozwoju miała ponoć przynieść wielkie zyski, ale niewiele zrobił i odszedł do innej firmy. Dostał większe wynagrodzenie. Następny był…

– Beata, poczekaj – siostra wpada ci w słowo. – Niech Ania sama mi to wszystko opowie.

– Wpadnij dziś na kolację.

Szklany sufit

– Ciociu, czemu nic nie mówisz? O co chodzi? – pyta Ania kończąc relację z przebiegu spotkania, podczas którego poproszono ją, by ponownie stanęła do konkursu na stanowisko szefowej produkcji.

– Mam pewne wątpliwości – zaczyna twoja siostra. Mówi powoli, ważąc słowa. – Podjęłaś już ostateczną decyzję, czy wystartujesz?

– Wstępnie tak – odpowiada wasza pupilka. – Zdaniem cioci nie powinnam?

– Mówi wam coś pojęcie „szklany klif”? – Danuta odpowiada pytaniem na pytanie.

– Nie – ty i twoja córka odpowiadacie prawie równocześnie.

– Naprawdę? Przecież tyle się teraz mówi o barierach w karierach zawodowych kobiet! Zwłaszcza tak wykształconych i ambitnych jak ty, Aniu.

– Słyszałam o „szklanym suficie” i „lepkiej podłodze”, o „szklanych ścianach” – odpowiada twoja najstarsza latorośl.

Gdy dwa razy odmówiono mi awansu na kierowniczkę produkcji, pomyślałam, że i ja uderzyłam głową w szklany sufit. Przyznaję szczerze, przestałam wierzyć, że kiedykolwiek go przebiję.

– Aż dwa razy twoja kandydatura nie przeszła? – w głosie Danuty słychać oburzenie. – Wiem, że ten pierwszy menedżer szybko zwiał na lepiej płatne stanowisko.

– A drugi rezygnuje po niecałym roku – wyjaśnia Ania. – Dlatego na produkcji znowu jest wakat.

– Żartujesz? Tak szybko? Co to za indywiduum? – kręci głową Danka.

– Młody chłopak, skończył studia parę lat temu. Potem pracował w Wielkiej Brytanii, skończył tam jakąś podyplomówkę. Zarząd był zachwycony jego znajomością angielskiego i podobno licznymi, dobrze rokującymi kontaktami biznesowymi – wyjaśnia twoja córka.

Lepka podłoga

– Nie wierzę! – wykrzykuje oburzona Danka. – Ktoś tak mało doświadczony został szefem kluczowego działu! Nie masz szczęścia, dziewczyno. Tu trafiasz na szklany sufit, a jak pracowałaś w urzędzie skarbowym to prawie przylepiłaś się do „lepkiej podłogi” – wzdycha Danuta.

– Wyjaśnicie mi, co to jest „lepka podłoga”? – przerywasz siostrze.

– Czytałam o badaniach, z których wynika, że działalność zawodowa kobiet jest jakby „stłoczona” w określonych dziedzinach, np. w edukacji, służbie zdrowia, usługach, a mężczyzn rozkłada się równomiernie na wiele zawodów, z większymi szansami na udaną karierę.

– No właśnie! Nie dość, że kobiety zatrudnia się w mniejszej liczbie zawodów, to jeszcze na najniższych stanowiskach, z których nie można awansować – mówi podniesionym głosem Danuta. – Można utknąć na całe życie w sekretariacie, przy ladzie w supermarkecie czy referentki w jakimś urzędzie.

– Ma ciocia rację! W tak sfeminizowanym miejscu jak Urząd Skarbowy pewnie dopiero za dwadzieścia lat zostałabym zastępczynią jakiegoś kierownika referatu, oczywiście mężczyzny! No, ale miało być o „szklanym klifie”, ciociu.

Szklany klif

– Danka, sugerujesz, że kondycja Meblowego Eldorado jest kiepska? – czujesz narastający niepokój.

– Nie wiem nic pewnego. Dotarły do mnie jedynie plotki, że po odejściu Prime Mebel firma zalicza dołek. Co się u was mówi po odejściu największego klienta? – Danka zwraca się do Ani.

– Raczej niewiele – w głosie twojej córki wyczuwasz wahanie. – Ponoć nowy prezes Prime Mebel woli meble orientalne. Ale czekają nas jedynie przejściowe turbulencje.

– Czyli jakie? – docieka twoja siostra.

– Na razie wstrzymane premie na produkcji. Część pracowników pójdzie na przymusowe urlopy, co obniży ich zarobki. Chcą zamknąć jedną z filii – powoli wylicza Ania.

– Aniu, zapytam wprost: ilu pracowników może stracić pracę? Kogo obejmą zwolnienia? Kiedy się zaczną? – padają trudne pytania.

– Ciociu, ciężko to teraz przewidzieć. Ale jeśli zostanę kierowniczką, zrobię wszystko, żeby nie doszło do zwolnień.

– Dałabyś radę zwalniać ludzi? Ty? Z twoim charakterem? – teraz ty wyrażasz niepokój.

– A co z zyskami? Co zrekompensuje odejście Prime’a? – kolejne pytania Danka zadaje mocno podniesionym głosem.

– Miałabym rok, żeby sprzedaż wróciła do poprzedniego poziomu. Potem powinna wzrosnąć. Zarząd liczy, że wprowadzę produkty, które podbiją nowe rynki, najlepiej poza Europą.

– Dają ci tylko rok na przeprowadzenie tak radykalnych zmian? Beata, czy ty też to widzisz?! – wykrzykuje Danuta.

Spoglądasz na swoją córkę. Siedzi ze spuszczoną głową, pocierając czoło. Znasz ten gest. Córka jest bardzo zakłopotana, milczy. Za to ty wybuchasz.

– Aniu, nie widzisz ryzyka? A jeśli ci się nie uda? Jeśli nie zdążycie przestawić produkcji? A jak nie znajdziesz tak szybko nowych odbiorców? Albo jak ludzie zastrajkują? – wyrzucasz z siebie lawinę obaw.

– Czyli według was nie powinnam przyjmować tego stanowiska? – mówi twoja nagle pobladła córka.

– Nie możemy za ciebie decydować – pierwsza odpowiada Danuta. – Ale pomyśl, jaka opinia będzie się za tobą ciągnąć, jeśli ci się nie uda?

– Ludzie będą mówić, że nie wykorzystałam szansy, że baby nie znają się na sprawach technicznych i że nie potrafią kompetentnie zarządzać wielkimi działami.

– No właśnie! Nikt nie będzie pamiętał, jakie były prawdziwe przyczyny porażki. Zapomną o nieudolności twoich poprzedników. Będziesz kozłem ofiarnym! – Danka jest tak wzburzona, że z trudem oddycha.

Po tych słowach ciotki, Ania wychodzi na taras. Wyciąga papierosa.

– Córciu… – zaczynasz, ale siostra daje ci znak, żebyś nie komentowała nałogu córki.

– Dziewczyny, późno już – mówi Danka, kiedy Ania wraca do salonu. – Pójdę do domu z ciężkim sercem, bo wiem, że zepsułam wam radość z sukcesu Ani.

– A może uratowałaś mnie przed życiową katastrofą… – mówi szeptem twoja córka.

Szklane ściany

Ania pomogła ci posprzątać po kolacji i szybko opuściła twoje mieszkanie. Wiesz, że chciała zostać sama, by poradzić sobie z trudnymi emocjami.

– Pewnie teraz płacze. Chciałabym ją pocieszyć, ale mój telefon tylko ją rozzłości. Poczekam do jutra – myślisz.

Otwierasz komputer i wpisujesz hasło „szklany klif”. Dowiadujesz się między innymi, że autorką tego terminu jest dr Michelle Ryan z University of Exeter. Uczona przeprowadziła badania, które pokazały, że o awansie kobiet często decyduje wysoki stopień ryzyka porażki.

– Im wyższe ryzyko, tym większe prawdopodobieństwo, że pracę otrzyma właśnie kobieta – wzdychasz. – Biedna ta moja Ania! Mała pociecha, że znalazła się w tak doborowym towarzystwie, jak Lynn Laverty Elsenhans, czy Johanna Sigurðardottir.

Elsenhans powierzono funkcję dyrektora generalnego firmy naftowej Sunoco po tym, jak w 2008 r. jej akcje spadły o 52 proc. Johanna Sigurðardottir natomiast została mianowana pierwszą kobietą premierem Islandii po upadku krajowej gospodarki, kiedy przez kraj przetoczyły się gwałtowne protesty niezadowolonych z rządu obywateli, co zmusiło rząd do dymisji.

– Acha, Anula wspomniała jeszcze coś o innym zjawisku, o „szklanych ścianach” – przypominasz sobie.

Królowa pszczół

– A co, jeśli jakiejś kobiecie uda się zdobyć wysokie stanowisko? Czy ułatwia awans innym kobietom? – zastanawiasz się.

Przypominasz sobie sytuację, gdy twoja najlepsza przyjaciółka została dziekanką na swoim wydziale. Byłaś zaskoczona, jak źle traktowała nieliczne zatrudnione tam wykładowczynie. Po chwili znajdujesz odpowiedź na swoje pytanie.

– Czyli często to same kobiety tworzą szklany sufit dla przedstawicielek własnej płci! – oburzasz się. – A swój, ogromnym wysiłkiem osiągnięty, wysoki status, zabezpieczają szukając sojuszników wśród mężczyzn.

Nagle coś sobie przypominasz. Przez chwilę szukasz w Wikipedii słynnej wypowiedzi 64. sekretarz stanu USA – Madeleine Albright.

– O jest – cieszysz się, gdy ją znajdujesz. – „W piekle zarezerwowane jest specjalne miejsce dla kobiet, które nie pomagają innym kobietom”.

– „Królowe pszczół” na pewno do niego trafiają! – stwierdzasz. – Mam nadzieję, że moja Ania nigdy do nich nie dołączy i poda pomocną rękę niejednej kobiecie.

➔Potrzebujesz wsparcia? Sprawdź pomoc psychologiczną w naszej przychodni

Artykuł jest częścią cyklu „Głowa w równowadze”, w których psycholog Bożena Uścińska pomaga swoim czytelnikom i pacjentom Przychodni Miejskiej w Pieszycach spojrzeć na codzienne życie i spotykające nas wszystkich dylematy, trudności i problemy z perspektywy naszego własnego dobrostanu.

Zachęcamy do czytania, dumania i dzielenia się z nami swoimi spostrzeżeniami. 

Zobacz również: